Historia sztuki nowożytnej autorstwa Adama Bochnaka (1899–1974), wybitnego historyka sztuki, profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego i wieloletniego dyrektora Państwowych Zbiorów Sztuki na Wawelu, to monumentalna synteza akademicka, która na stałe weszła do kanonu polskiej literatury przedmiotu. Wydana pośmiertnie przez Państwowe Wydawnictwo Naukowe (PWN), stanowi klasyczne, dwutomowe opracowanie dziejów sztuki europejskiej od schyłku średniowiecza po zmierzch epoki baroku.

Dzieło to, mimo upływu lat, pozostaje fundamentalnym podręcznikiem dla studentów historii sztuki, a także nieocenionym źródłem wiedzy dla wszystkich miłośników sztuki. Jego struktura opiera się na przejrzystym, geograficzno-chronologicznym układzie, który pozwala śledzić ewolucję stylów, rozwój kluczowych ośrodków artystycznych oraz działalność najwybitniejszych mistrzów.

Tom I: Od Protorenesansu po Manieryzm

Pierwszy tom koncentruje się na okresie od XIV do XVI wieku, prowadząc czytelnika od pierwszych zwiastunów nowej epoki aż po jej w pełni dojrzałe i złożone formy.

Narodziny Nowożytności we Włoszech (XIV–XV w.)

Narracja rozpoczyna się, co jest klasycznym ujęciem, we Włoszech, uznawanych za kolebkę renesansu.

• Włoskie Trecento (XIV w.): Bochnak omawia sztukę tego stulecia jako okres przejściowy – fundament, na którym wyrosła nowa epoka, z twórczością Giotta jako punktem zwrotnym.
• Włoskie Quattrocento (XV w.): To serce tej części książki. Autor systematycznie analizuje kluczowe dziedziny sztuki, ukazując rewolucję, jaka dokonała się w tym czasie:

  Architektura: Omówienie przełomowych dzieł Brunelleschiego i Albertiego, którzy na nowo zdefiniowali przestrzeń i bryłę.

  Rzeźba: Analiza twórczości Donatella i Ghibertiego jako tych, którzy przywrócili rzeźbie jej antyczną rangę i wprowadzili realizm.

  Malarstwo: Bardzo szczegółowe opracowanie, z podziałem na kluczowe szkoły regionalne. Florencja jest tu przedstawiona jako centrum innowacji (Masaccio, Fra Angelico, Botticelli), ale autor równie wnikliwie omawia specyfikę szkół umbryjskiej (Perugino), padewskiej (Mantegna) i weneckiej (rodzina Bellinich, Carpaccio), podkreślając ich odrębność i wkład w rozwój malarstwa renesansowego.

Renesans Północny i Dojrzały Renesans (XV–XVI w.)

Bochnak zręcznie przechodzi od Italii do reszty Europy, a następnie wraca do niej, by omówić apogeum stylu.

• Malarstwo Niderlandów i Francji (XV w.): Autor podkreśla odrębny charakter renesansu północnego, z jego precyzyjnym realizmem, zamiłowaniem do detalu i nową techniką olejną (bracia van Eyck, Rogier van der Weyden).
• Włoskie Cinquecento (XVI w.): Ten rozdział poświęcony jest epoce dojrzałego renesansu. Bochnak koncentruje się na "wielkiej trójce" artystów, którzy zdefiniowali ten okres: Leonardo da Vinci, Rafael Santi i Michał Anioł Buonarroti. Każdemu z nich poświęca osobne, wnikliwe studium. Następnie przenosi uwagę na szkołę wenecką (Giorgione, Tycjan, Veronese), znaną z koloryzmu i zmysłowości.
• Manieryzm i Ekspansja Stylu: Tom kończy analiza schyłku renesansu i narodzin manieryzmu we Włoszech, a także omówienie recepcji i adaptacji stylu renesansowego we Francji, Hiszpanii, Portugalii, Niemczech (z kluczową rolą Dürera) oraz Niderlandach.

Tom II: Barok, Rokoko i Klasycyzm

Drugi tom to podróż przez zróżnicowany i dynamiczny świat sztuki XVII i XVIII wieku, od dramatycznego baroku po eleganckie rokoko.

Dominacja Baroku (XVII w.)

Podobnie jak w przypadku renesansu, narracja o baroku zaczyna się we Włoszech.

• Barok Włoski: Bochnak szczegółowo omawia narodziny stylu w Rzymie, analizując architekturę wczesną (Maderno) oraz dojrzałą, zdominowaną przez rywalizację Berniniego i Borrominiego. W malarstwie ukazuje dwa główne nurty: dramatyczny luminizm Caravaggia i klasycyzujący idealizm szkoły bolońskiej (Carracci).
• Wielkie Szkoły Narodowe: Dalsza część tomu to mistrzowskie przedstawienie, jak barok rozwijał się w innych krajach, tworząc odrębne szkoły narodowe:

  Hiszpania: "Złoty wiek" malarstwa hiszpańskiego z jego religijnym mistycyzmem i surowym realizmem (Velázquez, Zurbarán, Murillo).

  Flandria: Dynamiczne, pełne życia i zmysłowości malarstwo Petera Paula Rubensa i jego szkoły.

  Holandia: Wyjątkowy fenomen sztuki mieszczańskiej, z jej nowymi gatunkami: portretem (Rembrandt, Hals), sceną rodzajową (Vermeer) i pejzażem.

Sztuka Czasów Absolutyzmu i Oświecenia (XVII–XVIII w.)

Ostatnie rozdziały pokazują, jak centrum artystyczne Europy przesuwa się do Francji, a barok ustępuje miejsca nowym prądom.

• Sztuka Francuska: Autor analizuje tu narodziny klasycyzmu w służbie monarchii absolutnej Ludwika XIV (architektura Wersalu, malarstwo Poussina i Lorraina), a następnie jego płynne przejście w dekoracyjne i finezyjne rokoko w XVIII wieku (Watteau, Boucher, Fragonard).
• Późny Barok i Rokoko w Niemczech: Omówienie spektakularnej architektury sakralnej i pałacowej w krajach Rzeszy Niemieckiej, która stanowiła apogeum stylu barokowego.
• Sztuka w Anglii: Analiza specyficznej drogi sztuki angielskiej, od architektury Christophera Wrena po narodziny nowoczesnego malarstwa w XVIII wieku (Hogarth, Reynolds, Gainsborough).

Podsumowanie i Znaczenie

Dzieło Adama Bochnaka to klasyka historiografii artystycznej. Jego siłą jest erudycja, klarowność wykładu oraz syntetyczne ujęcie niezwykle obszernego materiału. Choć napisane zostało w czasach, gdy metodologia badań nad sztuką była inna (z mniejszym naciskiem na kontekst społeczny czy studia genderowe), do dziś pozostaje niezastąpionym kompendium wiedzy o kanonie sztuki nowożytnej. To lektura obowiązkowa dla każdego, kto chce zrozumieć fundamenty rozwoju sztuki europejskiej w sposób uporządkowany i dogłębny.

Historia sztuki nowożytnej 2 tomy Adam Bochnak

Książki w dobrym stanie, używane, posiadają pieczątkę

Okładka miękka

Liczba stron: tom 1 - 304 tom 2 - 350

Wydawnictwo PWN

Wydanie 1

ISBN 8301031727